Woord vooraf - Dirk De Wachter

 

Dirk De Wachter over herstelverhalen

Dirk De Wachter is ongetwijfeld een van de bekendste psychiaters van de Lage Landen. Die bekendheid dankt hij aan zijn vele treffende mediaoptredens en natuurlijk ook aan zijn boeken, met om te beginnen Borderline times. Daarin fileert hij feilloos wat er fout loopt in onze samenleving. In andere boeken behandelt hij thema’s als liefde, de rol van kunst in de geestelijke gezondheidszorg, gelukkig zijn, de vraag wat een goed leven is… Dirk De Wachter werkt als psychiater-psychotherapeut en diensthoofd systeem- en gezinstherapie aan het Universitair Psychiatrisch Centrum te Kortenberg. Daarnaast is hij hoofdpsychiater in Beschut Wonen De Hulster te Leuven en in het Herstelhuis in de Oude Abdij te Kortenberg.

Minder bekend is dat Dirk De Wachter ‘iets heeft’ met herstelverhalen. En dat is eigenlijk nog veel te zacht uitgedrukt. Samenstellers Marijke en Ann hadden een boeiend gesprek met hem, als woord vooraf bij een boek vol met herstelverhalen.

 

Las of hoorde je al zelf een herstelverhaal?

 

‘Herstelverhalen zijn mij niet onbekend. Al meer dan tien jaar geleden kwamen ze vanuit Nederland overgewaaid via het Trimbosinstituut en Wilma Boevink. Ik verdiepte me in deze interessante materie en las een aantal van deze verhalen.’

‘Als narratief therapeut geloof ik in het woord als belangrijke uiting om mens te zijn. De mens is een verhaal. We hebben verhalen gekregen en we vertellen verhalen. Deze verhalen zijn aanstekelijk. Ze zetten mensen in hun kracht, of beter, in hun waarde. Het zijn niet altijd fantastische verhalen. Ze tonen veel leed. Maar altijd komen mensen er met opgeheven hoofd uit. “Hier ben ik”. “Me voici”. Hier sta ik. Wat is uw verhaal? Dat is dat van mij. Ze worden niet met de vinger gewezen, integendeel, het stigma brokkelt door deze verhalen af.’

 

Nieuw en vreemd?

 

Wat is de impact van zo’n verhaal op jou, op jouw werk?

 

‘Het herstelconcept is voor mij ondersteunend in wat ik als psychiater wil doen. Ik wil mensen aanzetten om hun talenten, hun mogelijkheden en hun positieve kanten tot uiting te brengen en hun identiteit terug een beetje meer te ontplooien. Ze mogen niet vastlopen in alleen maar de diagnose en stigmatiserende beperkingen.’

‘Herstelverhalen dragen hiertoe bij en wat belangrijk is, het ver-haal komt van de patiënt zelf. Het is niet de psychiater die het zegt. De patiënt speelt de hoofdrol. Dit kan ik alleen maar toejuichen. Psychiatrie staat herstel soms in de weg. Een psychiatrie zonder dwang en betutteling kan alleen maar de goede psychiatrie zijn.’

 

Waarom is het belangrijk dat mensen voor zichzelf hun herstelverhaal vormgeven?

 

‘Ik ben er voorstander van dat psychisch kwetsbare mensen hun herstelverhaal schrijven. Psychiatrische opname, behandeling en diagnostiek houden het gevaar in van versmallend te zijn. Op die manier gaan we het leven zien in functie van kwetsuren, beperkingen, moeilijkheden en lastigheden. Het herstelverhaal countert dat, zet daar iets tegenover, zonder de pathologie te ontkennen. De focus ligt op het herstel, een bevredigend leven ondanks de psychische kwetsbaarheid.’

‘Herstelverhalen zijn nog niet ingeburgerd, zeker ook nog niet bij de hulpverlening. Ze zijn nieuw, vreemd en soms ietwat bedreigend en aanvallend. “Want ja, een patiënt die zijn eigen verhaal maakt, dat is allemaal goed en wel. Wij zijn de experten, wij zullen toch zeggen wat en hoe.” Daarom is een verdere inburgering van de herstelverhalen nodig, niet alleen maatschappelijk, maar ook binnen het psychiatrische veld.’

 

Boeiend voor de maatschappij

 

Vind je het goed mensen met hun herstelverhaal naar buiten komen?

 

‘Ik hoop dat herstelverhalen doorsijpelen in alle lagen van de bevolking als een evidente, normale manier om goed in het leven te staan. Dat dat infectueus ergens doordringt, dat dat concept breed bekend wordt als een goede manier om als maatschappij ook goed met die dingen om te gaan. Daarvoor zijn herstelverhalen een instrument, dat anderen toont dat deze mens toch wel wat meer is dan zijn diagnose. Het maakt verbinding. Herstelverhalen zijn de verbindingen tussen kwetsbaren, met kwetsbaren. Een positieve, niet-stigmatiserende manier om met verschil om te gaan. Belangrijk is het dat er in de publieke opinie, in de media ergens een sfeer kan ontstaan die positief stigmatiserend is zodat andere mensen met psychische kwetsbaarheid zich kunnen herkennen in de verhalen en zich daaraan kunnen optrekken.’

 

Wat met de naasten, de familie? Kunnen zij iets doen met herstelverhalen?

 

‘In relatie tot familie zijn herstelverhalen vaak een delicate materie. Een herstelverhaal is niet alleen een individueel verhaal van één autonome mens, maar een verhaal van mensen. Een verhaal waarin kinderen en partners en ouders en broers en zussen ook figureren. Niet alleen als decor, maar als actieve deelnemer, als het goed zit. Vaak is het dus een familieverhaal. We zijn niet alleen, we zijn altijd met anderen, we zijn verbonden wezens. Vaak zitten we echter in de knoop met deze relaties, en kunnen bepaalde zaken het daglicht niet zien. Dat is eigenlijk altijd zo, niet alleen in de psychiatrie.’

 

Is het herstelverhaal belangrijk voor de maatschappij?

 

‘De kwetsbaarheid, de gevoeligheid van patiënten is zeer boeiend voor het leven, voor de mensen, voor de maatschappij. Als mensen uitvallen dan is dat niet alleen een probleem van hun hersenweefsel maar ook van de maatschappij. Men kan zich dan afvragen of de druk niet te groot is en of het allemaal niet te maken heeft met hoe wij bezig zijn.’

De verhalen in dit boek zijn geschreven door studenten van de Herstel-Academie. Wat is volgens jou haar rol?

 

‘Psychisch kwetsbare mensen zijn bezig met hun kwetsbaarheid, tonen die, komen er voor uit. Heel vaak organiseren ze zich in lotgenotengroepen en praatgroepen. Er worden cursussen gegeven. De HerstelAcademie speelt hier een prominente rol. In dit kader ontmoeten mensen elkaar, versterken ze elkaar, ontdek-ken ze herkenbaarheden. Het deint uit tot een echte beweging en daarvoor heb je een structuur nodig. In dit kader worden ook cursussen herstelverhalen gegeven, van waaruit uiteindelijk dit boek is gegroeid.’

 

 Besmettelijk

 

De verhalen zijn superverschillend maar toch zo gelijkaardig en zo menselijk. De gedeelde noemer is 'mens zijn'.

 

‘Herstelverhalen brengen menselijkheid in de wereld. Kwetsbaarheid vaak, maatschappelijk. Mensen worden naar de rand geduwd, soms over de rand geduwd. Dat is vaak een ontmenselijkend proces. Herstelverhalen zijn een van de manieren om verbinding te maken en terug menselijkheid te brengen. In de herkenbaarheid van gewoon menselijke verhalen.’

 

Wat wil je onze vijftien auteurs toewensen?

 

‘Vijftien cursisten, vijftien verhalen. Ik hoop dat die vijftien mensen allemaal vijftien mensen kunnen beïnvloeden, en die op hun beurt ook vijftien, zodat je in een piramideachtige infectie komt. En dan wens ik dat het herstelverhaal meer besmettelijk is dan de omikron coronavariant. Zo wordt iedereen, kwetsbaar of niet (bestaat dat?), daardoor aangeraakt, begeesterd en aangezet om zelf ook herstellend te gaan denken.’